FındıkFiyat

Üretici Rehberi

Fındık Zararlıları ve Hastalıkları

Fındık bahçelerindeki önemli zararlı ve hastalıklar, mücadele eşikleri ve zamanları.

İlaçlama, takvime göre değil sayım sonucuna göre yapılır: bahçede zararlı belirtilen eşiği aşmadıkça ilaçlama önerilmez. Sayımlarda 1–10 dekar bahçede 10, 11–30 dekarda 20, 30 dekardan büyük bahçede 30 ocak örneklenir. Ruhsatlı bitki koruma ürünü ve doz için il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne danışın; ilacın etiketindeki hasat öncesi bekleme süresine mutlaka uyun.

Kahverengi kokarcaZararlı

Halyomorpha halys

12–17 mm boyunda, kahverengimsi gri benekli bir böcek. Kışı ergin olarak ev ve depo gibi kapalı yerlerde geçirir; ortalama sıcaklık 17°C'ye ulaşınca (mayıs başı) bahçelere çıkar.

Zararı
Nimf ve erginler çotanakları emerek çürük, boş ve şekilsiz meyveye, iç fındıkta lekelenmeye yol açar; verim ve kalite düşer.
İlaçlama eşiği
Mücadele eşikleri ve zamanları bölgeye, kuşağa ve yıla göre değişir; bahçeniz için il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünüzden güncel uygulamayı teyit edin.
Mücadele zamanı
1. ilaçlama iç doldurma öncesinde ilk erginler görülünce, 2. ilaçlama ilk dönem nimfler görülünce (iç doldurma dönemi), 3. ilaçlama olgunlaşma döneminde yeni nesil erginlere karşı.
  • Eylülden itibaren kışlamak için ev, depo gibi yerlerde kümelenen böcekleri toplayıp imha edin.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Kahverengi Kokarca, Kökeni, Biyolojisi, Zararları ve Mücadelesi; Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Tarım Takvimi

Fındık kurduZararlı

Curculio nucum

Kül renkli, ince uzun hortumlu bir böcek. Larvası toprakta 1–3 yıl kalır; erginler mart–mayıs arasında topraktan çıkar.

Zararı
Erginler genç meyveleri delerek 'sarı karamuk' ve 'kara karamuk' zararına, karanfillerin kurumasına yol açar; larva iç fındığı yiyip kabukta delik açarak çıkar. Bir çift böcek yaklaşık 200 meyveye zarar verebilir.
İlaçlama eşiği
Bez örtüye silkelemede 10 ocakta 2'den fazla ergin.
Mücadele zamanı
Bahçedeki hakim çeşitlerin yarıdan fazlası mercimek iriliğine (3–4 mm) gelince sayım yapılır. İlaçlamaya başlama tarihleri kuşağa ve yıla göre değişir ve her yıl il müdürlüklerince duyurulur; bahçeniz için il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünüzden teyit edin. Fındık Araştırma Enstitüsü, zamanı iyi belirlenirse tek ilaçlamanın yeterli olduğunu belirtir; Ordu İl Müdürlüğü popülasyon yüksekse ikinci ilaçlama önerir. Bahçeniz için il veya ilçe müdürlüğünüzün güncel duyurusuna uyun. Ordu İl Müdürlüğü'ne göre ikinci ilaçlamanın zamanı çiftleşme dönemidir (mayıs sonu–haziran başı).
  • Sayımı sabah erken saatlerde veya akşamüstü, ocak altına bez serip silkeleyerek yapın.
  • Bahçe toprağını köklere zarar vermeden çapalamak böcek yoğunluğunu azaltır.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Zararlıları; Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü: Fındık kurdu mücadele zamanı başlıyor; Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü: Fındık kurdu zararlısına karşı mücadele zamanı

Fındık yeşil kokarcasıZararlı

Palomena prasina

Kışı ergin olarak dökülmüş yaprak altı gibi korunaklı yerlerde geçirir; kışlamış erginlerin çıkışı nisan ortalarından itibaren en yüksek düzeye ulaşır.

Zararı
İç doldurma döneminde meyveleri emerek karamuk ve buruşuk, şekilsiz içlere; temmuzda olgunlaşan meyvelerde ihracatta önemli olan 'lekeli iç' zararına yol açar.
İlaçlama eşiği
Kışlamış erginler için sayımda 10 ocakta 1 ergin.
Mücadele zamanı
İlaçlama zamanı fındık kurdu ilaçlamasına denk geldiğinden her iki zararlıya etkili bir ürünle yapılır. Haziran başından itibaren nimflerin yoğunluğuna göre yalnızca bu zararlıyı hedef alan ikinci bir ilaçlama yapılabilir.
  • Sayımı ocak altına çarşaf gerip dalları silkeleyerek yapın.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Zararlıları; Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü: Fındık kurdu zararlısına karşı mücadele zamanı

Yazıcı böcekler (dalkıran, daldelen)Zararlı

Xyleborus dispar, Xylosandrus germanus, Xyleborinus saxesenii

2–3,5 mm boyunda küçük böcekler. Dallarda açtıkları galerilerde kışlar; mart ayından itibaren çıkıp yakındaki dallarda yeni galeriler açarlar. İlkbahardaki çıkışlar sıcaklığa bağlı, ani çıkışlar şeklindedir.

Zararı
Dallarda açtıkları galeriler, bitki özsuyu akıntısına ve dalların zamanla kurumasına yol açar.
Mücadele zamanı
Mücadeleden bir yıl önce sürvey: işaretli ocaklarda seçilen dallardaki galeriler mart–haziran arasında ve ağustos ortasından sonra sayılır. Kırmızı yapışkan tuzaklar nisan ayında asılır; çekici (etil alkol–su karışımı) haftalık yenilenir ve uygulama eylüle kadar sürdürülür.
  • İçinde kışlamış böcek bulunan bulaşık dalları kesip en geç marta kadar bahçeden çıkarın ve yok edin.
  • Kitlesel tuzaklama (etil alkollü tuzak) etkilidir; çekici bitince hemen yenileyin, tuzakları bahçe sınırına değil bahçe içine dağıtın.
  • Budama ve gübrelemeyi tekniğine uygun yapın; taban suyu yüksek yerlerde bahçe kurmayın; komşu bahçelerle birlikte hareket edin.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Zararlıları; Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Tarım Takvimi

Fındık kozalak akarlarıZararlı

Phytoptus avellanae, Cecidophyopsis vermiformis

Tomurcukların içinde yaşayıp onları şişirerek 'kozalak' oluşturan çok küçük akarlar.

Zararı
Kozalaklaşan tomurcuklar kuruyup dökülür, kuru sürgünler oluşur; verim düşer.
İlaçlama eşiği
Dal başına ortalama 5 kozalak.
Mücadele zamanı
Kimyasal mücadele, akarların göçünün yoğun olduğu nisan sonu–mayıs başındaki bir haftada yapılır (uç sürgünler 4–4,5 yapraklı, yeni meyveler mercimek iriliğinde).
  • Kışın yapraksız dönemde kozalakları toplayıp bahçe içinde bir yere bırakın; yakmayın, gömmeyin (içleri faydalı böceklere barınak olur, akarlar kuruyan kozalakta ölür).
  • Düzenli kozalak toplanan bahçelerde kimyasal mücadeleye gerek kalmaz.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Zararlıları; Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü: Fındık kozalak akarında kimyasal mücadeleye dikkat

Fındık filiz güvesiZararlı

Gypsonoma dealbana

5–7 mm boyunda, kahverengi küçük bir kelebek. Larvalar kışı göz diplerinde, püslerde ya da kozalaklarda geçirir; martta beslenmeye başlayıp sürgünlere girer. Yazın yeni larvalar yaprak altında beslenir.

Zararı
Temmuzda yaprak altında üçgen biçimli kahverengi lekeler; ilkbaharda gelişen sürgünler kurur ama ağ ile dala yapışık kaldığından düşmez. Bir larva 4–5 sürgüne zarar verebilir.
İlaçlama eşiği
Örnekleme sonucunda 100 yaprakta en az 15 beslenme izi.
Mücadele zamanı
Hasat sonu ile yaprak dökümü başlangıcı (eylül sonu) arasında.
  • Ön sayımı bahçe büyüklüğüne göre seçilen ocaklardan alınan yapraklarda, beslenme izlerini sayarak yapın.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Zararlıları; Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Tarım Takvimi

KüllemeHastalık

Phyllactinia guttata, Erysiphe corylacearum

Yapraklarda beyaz, unumsu bir tabaka oluşturan mantar hastalığı.

Zararı
Hastalıklı yapraklar kahverengileşip kıvrılır ve vaktinden önce dökülür; bu da daha çok fındığın kalitesini, ileri durumda verimini düşürür.
Mücadele zamanı
Koruyucu ilaçlamalara nisan ayının son haftalarından itibaren başlanır; nisanda yapılmadıysa mayısta yapılır. Haziranda ilacın etki süresi dikkate alınarak devam edilir.
  • Dökülen yaprakları, hastalıklı artıkları ve bulaşık dip sürgünlerini toplayıp imha edin.
  • Budama ve yabancı ot mücadelesiyle bahçede havalanma ve ışıklanmayı artırın.
  • Son ilaçlama ile hasat arasındaki bekleme süresine uyun.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Tarım Takvimi

Fındık bakteriyel yanıklığıHastalık

Xanthomonas arboricola pv. corylina

Sürgün ve dallarda yanıklık ve kurumaya yol açan bakteriyel hastalık.

Zararı
Tomurcuk ölümüne, yaprak ve zuruflarda lekelere, sürgün, dal ve gövdede kanserlere yol açar; gövdeyi saran kanserler genç ağaçları öldürebilir.
Mücadele zamanı
Koruyucu olarak üç dönemde ilaçlama yapılabilir: hasattan sonra ağustos sonu–eylül başı, sonbahar sonunda yaprakların ¾'ü döküldüğünde ve ilkbaharda yaprak tomurcukları patlamaya başlarken.
  • Hastalıklı sürgün ve dalları kesip bahçeden uzaklaştırın ve imha edin.
  • Budama aletlerini ocaktan ocağa geçerken %10'luk çamaşır suyunda dezenfekte edin.
  • Sağlıklı fidan kullanın, dikimi sonbaharda yapın; taban suyu yüksek yerlerde bahçe kurmayın.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Hastalıkları; Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Tarım Takvimi

Aflatoksini Önlemek İçin Hasat ve Kurutma

Aflatoksin, fındıkta gelişen bazı küf mantarlarının (Aspergillus türleri) ürettiği, insan ve hayvan sağlığı için son derece zararlı bir maddedir; ihracatta sıkı biçimde denetlenir. Hasat sonrası soldurma ve kurutma bu açıdan kritik aşamalardır.

Hasatta

  • Hasat kriterlerinden en az ikisi sağlanmadan (ör. fındık neminin %30'un altına düşmesi, zurufun kahverengileşmeye başlaması) hasada başlamayın; aksi erken hasat sayılır.
  • Bahçede farklı çeşitler varsa, mümkünse her çeşidi hasat olumuna geldiğinde ayrı toplayın.
  • Yere düşen fındığı yerde bekletmeyin; toprak kaynaklı küfler mikotoksin riskini artırır.
  • Hasat edilen fındığı aynı gün harmana getirin, yığın hâlinde bekletmeyin.

Harman ve kurutmada

  • Zuruflu fındığı 10–15 cm kalınlıkta, tercihen beton harmana serip güneşte soldurun; her gün karıştırarak 3–5 gün kuruttuktan sonra patoza verin.
  • Patozdan çıkan taneleri toprak harmanda bez üzerine, beton harmanda doğrudan 2–4 cm kalınlıkta serin; güneşli havada günde 2–3 kez karıştırın. İmkân varsa makineli kurutma yapın.
  • Kabuklu fındıkta nem en çok %12, iç fındıkta en çok %6 olana dek kurutun.

Depolamada

  • Kurutulup temizlenen fındığı jüt çuvallara doldurun; iyi havalandırılan, yerden yüksek ve haşerelere karşı önlem alınmış depolarda saklayın.
  • Depo serin, kuru ve havalanabilir olmalı; bir yıldan uzun saklamada sıcaklık 2–4,5°C, nispi nem %55–60 olmalıdır.

Kaynak: Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Yetiştirme Tekniği; Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Tarım Takvimi; Fındık Araştırma Enstitüsü: Fındık Tarım Takvimi

Kurutma için uygun günleri ilçenize göre Fındık Kurutma ve Don Takibi sayfasında görebilirsiniz.

Mücadele eşikleri ve zamanları bölgeye, kuşağa ve yıla göre değişir; bahçeniz için il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünüzden güncel uygulamayı teyit edin. Aylara göre özet için Fındık Bakım Takvimi.